१९ जनाको ज्यान गएको सडकमा बन्दै लिफ्टसहितको आकाशे पुल, छठअघि सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य
ललितपुरको कुसुन्तीमा पैदलयात्रीको सुरक्षा र सहज आवागमनलाई ध्यानमा राख्दै लिफ्टसहितको अत्याधुनिक आकाशे पुल निर्माण भइरहेको छ। सडक पार गर्ने क्रममा भएका दुर्घटनाले मानवीय क्षति बढ्दै गएपछि अघि सारिएको यो योजनाले ज्येष्ठ नागरिक, अपांगता भएका व्यक्ति, बालबालिका तथा अन्य पैदलयात्रीलाई सुरक्षित रूपमा सडक वारपार गर्न सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि, निर्माणका क्रममा देखिएका प्राविधिक त्रुटि र प्रक्रियागत जटिलताका कारण पुल सञ्चालनमा ल्याउन ढिलाइ भएको छ।
ललितपुर महानगरपालिका–१३ का वडाध्यक्ष गणेश केसीका अनुसार उक्त क्षेत्रमा सडक पार गर्ने क्रममा हालसम्म १९ जनाले ज्यान गुमाइसकेका छन्। बारम्बार हुने दुर्घटनाले पैदलयात्रीको सुरक्षाका लागि वैकल्पिक व्यवस्था गर्नुपर्ने आवश्यकता महसुस गराएपछि आकाशे पुल निर्माणको अवधारणा अघि सारिएको हो।
केसीले सडक दुर्घटनासँग जोडिएको एउटा दुःखद घटनालाई पुल निर्माणको योजना अघि बढाउनुको प्रमुख कारणका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। उनका अनुसार एक महिला छ महिनाको शिशु बोकेर सडक पार गर्दै गर्दा उनको सल मोटरसाइकलमा अल्झिएको थियो। त्यस क्रममा शिशु सडकमा खस्दा मृत्यु भएको घटनाले आफूहरूलाई निकै संवेदनशील बनाएको उनले बताए। त्यसपछि महानगरका प्रमुख चिरिबाबु महर्जनसँग छलफल गरेर उक्त स्थानमा आकाशे पुल निर्माण गर्ने निष्कर्षमा पुगेको उनको भनाइ छ।
चार वर्षसम्म अल्झियो निर्माण प्रक्रिया
पुल निर्माणको आवश्यकता पहिचान भएपछि योजना अघि बढाइए पनि कार्यान्वयनको चरणमा सहजता आएन। वडाध्यक्ष केसीका अनुसार ललितपुर महानगरपालिकाले आवश्यक बजेट उपलब्ध गराएर आफैँ निर्माण गर्ने प्रस्ताव गर्दा पनि सडक विभागसँगको समन्वय र प्रक्रियागत जटिलताका कारण काम अघि बढ्न सकेन।
योजना बजेट पुस्तिकामा समावेश भए पनि निर्माण प्रक्रिया अगाडि नबढ्दा करिब चार वर्ष बितेको केसीले बताएका छन्। त्यसपछि तत्कालीन भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री प्रकाश ज्वालासमक्ष विषय पुर्याइएको थियो। महानगरका प्रमुख महर्जनसहितको टोलीले मन्त्रीसँग छलफल गरेपछि सम्बन्धित सचिवलाई काम अघि बढाउन निर्देशन दिइएको केसीको भनाइ छ।
त्यसपछि पुलको डिजाइन तथा निर्माण प्रक्रियाले गति लिए पनि संरचनाको स्वरूप, थप सुविधा र सुरक्षाको जिम्मेवारीका विषयमा छलफल गर्नुपर्ने अवस्था आयो। विभिन्न पक्षबीच सहमति जुटेपछि मात्रै निर्माणले निरन्तरता पाएको थियो।
आकाशे पुलमा कफी सपदेखि शिशुलाई दूध खुवाउने कक्षसम्मको परिकल्पना
कुसुन्तीमा निर्माण भइरहेको पुललाई सडकको एक किनारबाट अर्को किनार पुग्ने संरचनामा मात्रै सीमित नराख्ने योजना बनाइएको थियो। प्रस्तावित डिजाइनमा यात्रुलाई आवश्यक पर्ने विभिन्न सुविधासमेत समेट्ने प्रयास गरिएको थियो।
योजनाअनुसार पुलमा कफी सप, दुई–तीनवटा सटर, शिशुलाई दूध खुवाउन मिल्ने छुट्टै कक्ष, शौचालय तथा सुरक्षाकर्मीका लागि कोठा राख्ने प्रस्ताव गरिएको थियो। तर डिजाइनमा समावेश गरिएका केही संरचना हटाउने विषय र सञ्चालन तथा सुरक्षाको जिम्मेवारी कसले लिने भन्नेबारे विवाद उत्पन्न भयो।
वडाध्यक्ष केसीका अनुसार छलफलपछि आवश्यक सहमति जुटाएर डिजाइन स्वीकृत गरिएको थियो। यसले सार्वजनिक पूर्वाधारलाई पैदलयात्रीको आवश्यकतासँगै अन्य सुविधासमेत जोडेर विकास गर्ने प्रयास गरिएको देखाउँछ।
लिफ्टले ज्येष्ठ नागरिक र अपांगता भएका व्यक्तिलाई सहज बनाउने अपेक्षा
यस पुलको मुख्य विशेषता लिफ्ट हो। सामान्यतया आकाशे पुल प्रयोग गर्दा सिँढी चढ्नुपर्ने भएकाले ज्येष्ठ नागरिक, अपांगता भएका व्यक्ति, बालबालिका तथा हिँडडुल गर्न कठिनाइ हुने व्यक्तिलाई समस्या पर्ने गर्छ। लिफ्टको व्यवस्था भएपछि त्यस्ता व्यक्तिले पनि सडक पार गर्न सहज सुविधा पाउने अपेक्षा गरिएको छ।
वडाध्यक्ष केसीका अनुसार लिफ्टसहितको यस्तो आकाशे पुल नेपालमै पहिलोपटक परीक्षणका रूपमा निर्माण गर्न लागिएको हो। महानगरका प्रमुख महर्जन पनि फरक र नयाँ किसिमका पूर्वाधार निर्माण गर्न इच्छुक भएकाले लिफ्टसहितको डिजाइन अघि बढाइएको उनले बताए।
पुल सञ्चालनमा आएपछि सडक पार गर्न नसक्ने वा सिँढी प्रयोग गर्न कठिनाइ हुने व्यक्तिको आवागमन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ। तर यसको प्रभावकारिता लिफ्ट नियमित सञ्चालनमा रहने व्यवस्था, सुरक्षाको प्रत्याभूति र मर्मतसम्भारमा समेत निर्भर हुनेछ।
प्राविधिक त्रुटिका कारण आठ महिना ढिलाइ
पुल निर्माणका क्रममा सबैभन्दा ठूलो समस्या माथिल्लो संरचना जडान गर्ने चरणमा देखिएको थियो। वडाध्यक्ष केसीका अनुसार पुलको माथिल्लो फ्रेम चितवनमा ग्याल्भेनाइज गरेर ल्याइएको थियो। तर जडान गर्न खोज्दा संरचनामा प्राविधिक त्रुटि भेटियो।
ठूलो भार थेग्नुपर्ने संरचनामा वेल्डिङ गरेर त्रुटि सच्याउने प्रस्ताव आए पनि साइट इन्जिनियर र डिजाइनरले त्यसप्रति असहमति जनाए। भविष्यमा संरचनाका कारण दुर्घटना भए जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्न उठेपछि त्रुटिपूर्ण संरचना जस्ताको तस्तै जडान नगर्ने निर्णय गरिएको केसीले बताए।
त्यसपछि संरचनालाई खोलेर ललितपुर महानगरपालिका–२४ अन्तर्गत पाँचपोखरी–थापाथली क्षेत्रमा भाडामा लिइएको जग्गामा लगियो। त्यहाँ पुनः फिटिङ गरी परीक्षण गर्दा चार–पाँचवटा टुक्रा प्रयोग गर्न नमिल्ने देखिएपछि ती भाग काटेर पुनः ग्याल्भेनाइज गर्न चितवन पठाउनुपरेको थियो।
त्रुटि पहिचान, संरचना खोल्ने, पुनः जडान गरी परीक्षण गर्ने र नमिलेका भाग सच्याउने प्रक्रियाले निर्माणमा थप समय लागेको हो। केसीका अनुसार यही प्राविधिक समस्याका कारण पुल निर्माणमा करिब आठ महिना ढिलाइ भएको छ।
छठअघि सञ्चालनमा ल्याउने महानगरको लक्ष्य
निर्माणमा विभिन्न कारणले ढिलाइ भए पनि अहिले पुल सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको वडाध्यक्ष केसीले बताएका छन्। उनका अनुसार छठ पर्वअघि वा त्यसलगत्तै पुल उद्घाटन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
पुल सञ्चालनमा आएपछि कुसुन्ती क्षेत्रमा पैदलयात्रीले व्यस्त सडकमा सवारीसाधनको चापबीच बाटो काट्नुपर्ने बाध्यता कम हुने र दुर्घटनाको जोखिम घटाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी सडक पार गर्न कठिनाइ हुने नागरिकका लागि लिफ्टसहितको संरचना उपयोगी हुन सक्नेछ।
तर निर्माण सम्पन्न हुनु र सर्वसाधारणले नियमित रूपमा प्रयोग गर्न पाउनु फरक विषय हुन्। पुल सञ्चालनअघि संरचनाको प्राविधिक सुरक्षा, लिफ्टको परीक्षण, नियमित मर्मतसम्भार तथा प्रयोगकर्ताको सहज पहुँच सुनिश्चित गर्नु आवश्यक हुन्छ।
कुसुन्तीमा निर्माण भइरहेको यो आकाशे पुल एउटा नयाँ संरचना मात्रै होइन, सडक दुर्घटनाबाट हुने मानवीय क्षति कम गर्ने र सार्वजनिक पूर्वाधारलाई सबै नागरिकका लागि पहुँचयोग्य बनाउने प्रयास पनि हो। १९ जनाले ज्यान गुमाएको भनिएको क्षेत्रमा निर्माण भइरहेको पुलले आफ्नो उद्देश्य पूरा गर्न सकेमा यसले पैदलयात्रीको सुरक्षासँगै समावेशी पूर्वाधार विकासको उदाहरणसमेत प्रस्तुत गर्न सक्नेछ।
(0)
टिप्पणी गर्न लगइन गर्नुहोस्