नेपालमा वाम कम्युनिस्टहरू सधैँ क्रान्तिका साधन बने । त्याग, बलिदान र समर्पणका कीर्तिमान बने । वाम आन्दोलनले देशको राजनीतिक, सामाजिक र वर्गीय चेतनाको निर्माणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको इतिहास हाम्रो सामु ताजै छ ।
राणा शासनका विरुद्धको संघर्षदेखि पञ्चायतविरुद्धको आन्दोलन, जनयुद्ध र जनआन्दोलन हुँदै गणतन्त्र स्थापना सम्म वाम शक्तिहरूले निर्णायक योगदान पुर्याएका छन् । सामन्तवाद, शोषण र विभेदका विरुद्ध जनतालाई संगठित गर्ने मुख्य भूमिका वाम पार्टीहरूले खेलेका हुन् ।
तर आज यो आन्दोलन गम्भीर वैचारिक संकट, नेतृत्वको स्वेच्छाचारी प्रवृत्ति, संगठनात्मक अराजकता र जनविश्वासको ह्रासबाट गुज्रिरहेको छ । त्यसैले यसको पुनर्गठन अनिवार्य बनेको छ ।
वाम आन्दोलनका सकारात्मक योगदान
वामपन्थी शक्तिहरूले नेपालमा जनचेतना विस्तार गरे । मजदुर, किसान, उत्पीडित समुदाय, महिला, दलित, जनजाति लगायतका वर्गहरूलाई अधिकारका लागि संगठित गरे ।
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, समावेशी राज्य, धर्मनिरपेक्षता र नयाँ संविधान निर्माणमा उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका रह्यो । शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक न्याय र राष्ट्रिय स्वाधीनताका मुद्दामा पनि वाम आन्दोलन अग्रसर रह्यो ।
कमजोरी र असफलताको समीक्षा
वाम आन्दोलनले समाजवादी रूपान्तरणको स्पष्ट मार्गचित्र बनाउन सकेन । सत्ता प्राप्तिपछि जनता बिर्सने प्रवृत्ति देखियो ।
विचारभन्दा गुट, सिद्धान्तभन्दा पद, संगठनभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थ हावी भयो । नेतृत्व आलोचना अस्वीकार गर्ने बन्यो ।
युवापुस्तालाई अवसर नदिँदा पार्टीहरू वृद्ध नेतृत्वमा सीमित भए । भ्रष्टाचार, अवसरवाद र कुर्सी मोहले आन्दोलन कमजोर बनायो ।
नयाँ पुनर्गठनको रोडम्याप
१. नयाँ विचारको विकास
पुरानो सिद्धान्तलाई त्याग्नु होइन, समयअनुसार परिमार्जन गर्नु आवश्यक छ । नेपाली समाजको यथार्थअनुसार नयाँ वैचारिक आधार तयार गर्नुपर्छ ।
२. जनआधारित संगठन
गाउँदेखि सहरसम्म जनतासँग जोडिएको, पारदर्शी र अनुशासित संगठन आवश्यक छ । युवापुस्तालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
३. नेपालीपनमा आधारित समाजवादी कार्यक्रम
विदेशी नक्कल होइन, नेपाली समाजअनुसार रोजगारी, शिक्षा, कृषि र स्वास्थ्य केन्द्रित नीति आवश्यक छ ।
४. सामूहिक नेतृत्व प्रणाली
व्यक्तिवादी नेतृत्व होइन, संस्थागत र सामूहिक नेतृत्व प्रणाली विकास गर्नुपर्छ ।
५. जनसम्बन्धमा आधारित आन्दोलन
चुनाव मात्र होइन, जनजीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएको आन्दोलन आवश्यक छ ।
६. भूराजनीतिक सन्तुलन
भारत र चीनबीच सन्तुलित कूटनीति र राष्ट्रिय स्वार्थ केन्द्रित नीति अपनाउनुपर्छ ।
७. विज्ञान र प्रविधिमा आधारित आन्दोलन
AI, डिजिटल अर्थतन्त्र, कृषि प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई वाम आन्दोलनको आधार बनाउनु आवश्यक छ ।
निष्कर्ष
नेपालको वाम आन्दोलन ऐतिहासिक रूपमा महत्वपूर्ण भए पनि आज गम्भीर संकटमा छ । अब पुराना नाराले होइन, नयाँ विचार, सक्षम नेतृत्व, प्रविधिमैत्री नीति र जनसम्बन्धमा आधारित संगठनले मात्र यसको भविष्य तय गर्न सक्छ ।
यदि पुनर्गठन हुन सकेन भने, यो आन्दोलन इतिहासमै सीमित हुने खतरा रहन्छ ।
(0)
टिप्पणी गर्न लगइन गर्नुहोस्