अमेरिका । एउटा सानो सेस्ना काराभान विमान रनवेमा तीव्र गतिमा दौडिन्छ र आकाशतर्फ उडान भर्छ । तर ककपिटमा रहेका पाइलटले नियन्त्रणमा हात पनि राख्दैनन् ।
यो परीक्षण उडानमा मेरो छेउमा बसेका टेस्ट पाइलट म्याट डायमन्डले विमानको नियन्त्रण लिइरहेका छैनन् । सामान्यतया पाइलटले गर्ने धेरै कामहरू यहाँ कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) ले गरिरहेको छ ।
यो विमान ‘एक्सपेरिमेन्टल’ (प्रयोगात्मक) रूपमा दर्ता गरिएको छ । मेरलिन पाइलट नामक प्रणालीले परम्परागत अटो–पाइलटभन्दा धेरै काम गर्छ । यसले प्राकृतिक भाषा प्रशोधन (नेचरल ल्याङ्ग्वेज प्रोसेसिङ) प्रयोग गरेर हवाई यातायात नियन्त्रकको जस्तै आदेश सुन्छ र कम्प्युटर आवाजमार्फत जवाफ दिन्छ ।
पाइलट डायमन्डले ‘अथराइज’ भनेपछि विमानले नयाँ दिशामा मोड लिन्छ । पाइलटको रूपमा आफूलाई नियन्त्रण मन पर्ने व्यक्तिका लागि पनि यो अनुभव असामान्य थियो । तर यो परीक्षण उड्डयन उद्योगमा एआईको बढ्दो भूमिकाको संकेत हो, जसले भविष्यमा पूर्ण रूपमा स्वचालित उडान सम्भव बनाउन सक्छ ।
विश्वभर विमान कम्पनीहरू अहिले पाइलट अभावको सामना गरिरहेका छन् । बोइङको अनुमान अनुसार आगामी दुई दशकमा ६ लाखभन्दा बढी नयाँ पाइलट आवश्यक पर्नेछ । साथै, हवाई सुरक्षा प्रणालीमाथि पनि चाप बढिरहेको छ ।
अमेरिकामा पनि एआई–आधारित प्रणालीप्रति समर्थन बढ्दै गएको छ । यातायात मन्त्री सीन डफीले एआईलाई पुरानो एयर ट्राफिक कन्ट्रोल प्रणालीलाई आधुनिकीकरण गर्ने माध्यमका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन् । तर उनी स्पष्ट रूपमा भन्छन्, ‘हामी कहिल्यै पनि राष्ट्रिय हवाई क्षेत्र एआईलाई सुम्पिने छैनौँ । नियन्त्रण सधैँ मानव नियन्त्रककै हातमा हुनेछ ।’
मेरलिन कम्पनीका अनुसार एआईले ककपिटमा पनि मानव पाइलटलाई सहयोग गर्न सक्छ । कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी म्याथ्यू जर्जका अनुसार विमान दुर्घटनाको करिब ८० प्रतिशत कारण मानवीय त्रुटि हो, जसलाई कम गर्न एआई उपयोगी हुन सक्छ ।
तर यो प्रविधि विवादरहित भने छैन । उड्डयन क्षेत्रमा दशकौँदेखि अटोमेसन प्रयोग हुँदै आएको छ, तर अहिलेको एआई प्रणाली अझ फराकिलो निर्णय क्षमता राख्ने भएकाले नयाँ बहस सुरु भएको छ ।
स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ता माइकल कोचेन्डोर्फरका अनुसार आधुनिक ककपिटमा पहिले नै धेरै अटोमेसन छ, तर एआईले अप्रत्याशित अवस्थाहरू पनि सम्हाल्न सक्ने क्षमता विकास गर्दैछ ।
पाइलट सङ्गठनहरूले भने एआईले पाइलटलाई विस्थापित नगरी सहयोग मात्र गर्नुपर्ने बताएका छन् । अमेरिका र क्यानडाका ७९ हजारभन्दा बढी पाइलट प्रतिनिधित्व गर्ने संघका अध्यक्ष क्याप्टेन जेसन एम्ब्रोसीले भने, ‘एआईले उड्डयन सुरक्षा सुधार्न सक्छ, तर यसले कहिल्यै पनि प्रशिक्षित पाइलटको विकल्प लिन सक्दैन ।’
मेरलिन कम्पनीका अनुसार पूर्ण रूपमा मानवरहित व्यावसायिक उडान अझै टाढाको कुरा हो । अहिले लक्ष्य मानव पाइलटसँगै एआईलाई सहयोगी प्रणालीका रूपमा विकास गर्नु हो ।
कम्पनीले हालसम्म सयौँ परीक्षण उडान गरिसकेको छ भने अहिले अमेरिकी सङ्घीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) बाट प्रमाणीकरणको प्रक्रियामा छ ।
मेरलिनको प्रणालीको पहिलो ठुलो परीक्षण क्षेत्र अमेरिकी वायुसेवा हुन सक्ने बताइएको छ, जसले सी–१३० कार्गो विमानमा एआई प्रयोग गर्न १० करोड डलरभन्दा बढीको सम्झौता गरेको छ ।
परीक्षण उडानको अन्त्यमा विमानले ‘क्रस–विन्ड’को अवस्थालाई सम्हाल्दै सुरक्षित रूपमा रनवेमा अवतरण गर्छ ।
‘यो अटोमेसनका लागि निकै चुनौतीपूर्ण समस्या हो,’ पाइलट डायमन्डले अवतरणपछि भने, ‘तर एक पटक समाधान भएपछि पाइलटको काम धेरै सजिलो हुन्छ ।’
(0)
टिप्पणी गर्न लगइन गर्नुहोस्