सरकारले बुधबार संघीय संसदमा आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ सार्वजनिक गरेको छ। अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले प्रतिनिधि सभा र राष्ट्रिय सभा दुवै सदनमा सर्वेक्षण प्रस्तुत गर्दै मुलुकको वर्तमान आर्थिक अवस्थाको विस्तृत चित्र पेश गरेका हुन्।

आर्थिक कार्यविधि तथा वित्तीय उत्तरदायित्व ऐन, २०७६ अनुसार हरेक वर्ष बजेटअघि आर्थिक सर्वेक्षण सार्वजनिक गरिन्छ, जसमा देशको समष्टिगत आर्थिक अवस्था, प्रमुख सूचकांक र चुनौतीहरू प्रस्तुत गरिन्छ।

बाह्य क्षेत्र बलियो, तर आन्तरिक अर्थतन्त्र कमजोर

सर्वेक्षणअनुसार नेपालमा रेमिट्यान्स आप्रवाह र विदेशी मुद्रा सञ्चिति ऐतिहासिक रूपमा उच्च भए पनि आन्तरिक अर्थतन्त्र अपेक्षित रूपमा चलायमान हुन सकेको छैन।

रेमिट्यान्स ३७.७ प्रतिशतले बढेर करिब १४ खर्ब ४९ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने विदेशी मुद्रा सञ्चिति ३४ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ। यसले १८ महिनाभन्दा बढीको आयात धान्न सक्ने क्षमता देखाएको छ।

तर, आन्तरिक बजारमा कर्जाको माग कमजोर रहेको, निजी क्षेत्र लगानीमा हिच्किचाएको र उत्पादनमूलक क्षेत्र अपेक्षाकृत सुस्त रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

आर्थिक वृद्धि सुस्त

चालु आर्थिक वर्षमा आर्थिक वृद्धिदर ३.८५ प्रतिशतमा सीमित हुने अनुमान गरिएको छ। कृषि क्षेत्रमा खडेरी र अत्यधिक वर्षाका कारण उत्पादन घट्दा समग्र अर्थतन्त्रमा असर परेको हो।

कृषि क्षेत्रको वृद्धिदर १.५८ प्रतिशतमा झर्ने अनुमान गरिएको छ, जुन अघिल्लो वर्षभन्दा कम हो।

उपभोगमुखी अर्थतन्त्रको समस्या

सर्वेक्षणले नेपालको अर्थतन्त्र अत्यधिक उपभोगमुखी रहेको देखाएको छ। कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब ९० प्रतिशत उपभोगमै खर्च हुने भएकाले राष्ट्रिय बचत र पुँजी निर्माण कमजोर रहेको छ।

पुँजीगत खर्च र ऋणमा चाप

सरकारको पुँजीगत खर्च कमजोर रहेको छ भने सार्वजनिक ऋण २८ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी पुगेको छ। राजस्वले चालु खर्चसमेत धान्न कठिन भएको अवस्था देखिएको छ।

बैंकिङ क्षेत्रमा तरलता तर कर्जा माग न्यून

बैंक तथा वित्तीय संस्थामा पर्याप्त तरलता भए पनि कर्जा प्रवाह सुस्त छ। निजी क्षेत्रले नयाँ लगानीका लागि कर्जा लिन हिच्किचाइरहेको छ। निष्क्रिय कर्जा ५.४२ प्रतिशत पुगेको छ।

पुँजी बजारमा उत्साह

आर्थिक चुनौतीका बाबजुद सेयर बजारमा नागरिक सहभागिता बढेको छ। नेप्से सूचक २,८२० बिन्दु नजिक पुगेको छ भने ७६ लाखभन्दा बढी डिम्याट खाता खोलिएका छन्।

सकारात्मक बाह्य सूचकहरू

नेपालको शोधनान्तर स्थिति, विदेशी मुद्रा सञ्चिति र विप्रेषण आप्रवाह ऐतिहासिक रूपमा बलियो अवस्थामा पुगेको छ। तर व्यापार घाटा पनि ११ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ।

निष्कर्ष

आर्थिक सर्वेक्षणले नेपालको अर्थतन्त्रलाई बाह्य रूपमा सुरक्षित देखाए पनि आन्तरिक उत्पादन, लगानी, रोजगारी र संरचनात्मक सुधारको आवश्यकता अझै गम्भीर रहेको स्पष्ट गरेको छ। सरकारले अब बाह्य आम्दानीलाई आन्तरिक उत्पादन र रोजगारी सिर्जनामा रूपान्तरण गर्नुपर्ने चुनौती सामना गर्नुपर्ने देखिन्छ।